Salı

Küçük Albert Deneyi (Little Albert Experiment)

Küçük Albert

Albert 8-9 aylık bir bebekti. Annesi geçimini sağlamak için her gün hastaneye* giderek sütünü para karşılığı satar, Albert da bu sırada hastanenin kreşinde annesinin işi bitene kadar diğer çocuklarla oynardı.
O sıralarda aynı hastanede sosyal-psikoloji alanında çalışan John B. Watson ve asistanı Rosalie Rayner, "korkunun, sonradan edinilen şartlı bir refleks mi yoksa doğuştan gelen koşulsuz bir dürtü mü" olduğu konusunda araştırma yapıyordu. Tarihteki en önemli psikolojik deneylerden biri olarak kabul edilen Little Albert Experiment, işte bu birbirinden alakasız görünen olaylar ile başladı...


Watson ve Rayner, çalışmalarını sürdürürken hastane kreşinde oynayan çocukları da uzaktan incelemeye başlarlar. Ancak, "korku" hakkındaki sualleri için daha doğrudan ve kesin yanıtlar veren testler yapmaları gerekmektedir. Bu mecburiyet küçük bir denek ihtiyacı doğurur ve araştırmaları için izin alabilecekleri bir aile arayışına geçerler. Küçük Albert ve para kazanmak için sütünü satan annesinden haberdar olduklarında geriye bir tek anneye para teklif etmek kalır.** 
Böylece küçük Albert, o tarihten bu yana etik dışı kabul gören bir deneyin parçası olacaktır...

 Deney
deney öncesi fareyle mutlu
Asıl deneye geçiş yapılmadan önce küçük Albert'a birkaç duygusal test yapılır:
Albert'a beyaz bir fare, tavşan, yanan kağıt parçaları, peruk, maske vb; küçük bir çocuğun ilk kez karşılaşabileceği nesneler ve durumlar gösterilir. Amaç ise onun koşulsuz bir şekilde bunlara karşı tepkisi olup olmadığını incelemektir. Tahmin ettikleri gibi, Albert hiçbirine karşı korku göstermemiş; gördüğü her şeye gülümsemiştir.

Daha sonra Albert'ı boş bir odaya götürürler. Bu odada Albert'ın üzerine oturduğu bez yatak haricinde hiçbir eşya bulunmamaktadır. Daha sonra odadan çıkarak yalnız bıraktıkları Albert'ın yanına beyaz laboratuvar faresi salarlar. Bu durum karşısında da Albert, farededen korkmadığı gibi, tam tersi bir tepki göstererek fareyi çok sevmiş, yakalamaya çalışmış ve gülmeye başlamıştır.  

Uzmanlar bir diğer etaba geçerek, bu defa Albert fareye her dokunduğunda iki demir çubuğu (biri çekiç diğeri çelik çubuk) birbirine vurarak rahatsız edici ve nereden geldiği belli olmayan gürültülü sesler çıkarmaya başlarlar. Bu sesleri duyan Albert ürkerek ağlar. Oda yeniden sessizliğe bürününce kaldığı yerden devam ederek fareyle oynamaya başlayan Albert, yine fareye dokunduğu ilk anda ekibin çıkardığı o gürültülü ses ile karşılaşır. Bir süre sonra sakinleşip yine aklı fareye kayan zavallı Albert, dokunmaya çalıştığı an aynı sese maruz bırakılınca fareye dokunmaktan korkmaya başlar.

Birkaç gün boyunca bu deney tekrarlanır ve şu sonuca varılır: Albert ne zaman tüylü bir nesne görse -özellikle de beyaz renkli- ondan korkuyor, ağlamaya başlıyor ve kaçmak istiyor. Son gün ona gösterilen pamuk, beyaz tavşan ve benzer nesnelerin karşısında demir çubuklarla çıkarılan ses olmamasına rağmen yine aynı reaksiyonu göstermiş ve korkmaya başlamıştır.
Vardıkları sonuçla yetinmeyen bilim adamları, son olarak beyaz sakallı ve tüylü kostümler giyerek odaya girerler. Böylece git gide büyüyen tüylü nesneler karşısında iyice şartlanan Albert için koşullu korkusu artık hafızasına tamamen kazınmıştır.


burada noel baba'nın sakalından korkuyor
Yapılan bu deney Watson ve asistanı için bilim adına bugün bile büyük bir başarı sayılır. Çünkü bilim adamları olarak koşullu korkuyu kanıtlamışlardır. 

Ancak, deneyden ve bebeğinin psikolojisinden haberdar ve rahatsız olan anne, bebeğini alarak deneyin yarım bırakılmasına neden olur. Daha sonra Watson ve asistanı en büyük tepkiyi, deney uğruna bebeğe yapılan koşullandırmayı geriye almadıkları, onu iyileştirmedikleri için çekerler.

Uzun yıllarca, hatta günümüzde bile gizli gizli yapıldığı iddia edilen bu testlerden sadece biridir "Little Albert Experiment"
Etik dışı olması tepki gösterilmesine neden olduysa da , koşul ve korku alanında birçok uzmanın el altından faydalandığı bir deney olmuştur.

Little Albert Experiment


Yine etik dışı olan ve zamanında dünyayı ayağa kaldıran; ancak, sonuçları ile sosyal-psikolojikbilim adına başarı sayılan bir deneyi sizinle paylaştım.
Benim oldukça cani ve yanlış bulduğum bu deneyi eleştirmemdeki en belirgin noktalar:
  • İlk olarak deneyin deneği: Küçücük ve her şeyden habersiz bir bebek.
  • Kurallara göre deneye katılan deneğin rızası olması şart iken, bırakın küçük bir bebeğin rızası olamayacağı gerçeğini, ailesinden bile izin alınmadan, gayri resmi uygulandığı öne sürülen bir deney bu.
  • Her koşulda, aile izin vermiş olsa dahi, deneyin ayrıntı ve sonuçlarını net bir şekilde anlatma zorunlulukları olduğu gerçeği ve bunu yapmamış olmaları onları hatalı kılıyor.
  • Küçük bir bebeğin böyle bir deneye maruz kalması ile o bebeğin gelecek hayatında karşılaşacağı ve ömür boyu yaşayacağı olumsuz durumlar önemsenmemiş oluyor. Zira bilim adına olumsuzluk teşkil eden bu deney maalesef geri alınamıyor.
  • Albert'ın psikolojisinde bir tedavi olmaması ve öğretilmiş koşulun geri alınmaması, zincirleme bir reaksiyon gibi önce kendisinin, sonra da iletişim kurduğu herkesin gelecek hayatını riske atıyor.
*Johns Hopkins University
**Annenin bu parayı kabul edip etmediği, rızası olup olmadığı konusu hala netlik kazanmış değildir. 

6 yorum:

  1. hakikaten çok snir bozucuymuş o ne yaa küçücük bebek böyle şeylere maruz bırakılıyor yazık valla o anneyide ööldrümek lazım bu nasıl anne işine geldiğinde ver gelemdiğince geri çek yazık çok yazık o çocuğun ondan sonraki hayatını hiç düşünmeden pes valla ...

    sevgiler ninicim...

    YanıtlaSil
  2. enem enem. bu sayfada en çok sevdiğim şey bu deneyler yavrucum. beeyle hafızamda gerilere gerilere gidiyorum okudukça:) "little albert experiment" okuyunca böyle şirin şirin geliyor değil mi kulağa.... uyarıcı genellemesinin ispatını sağlayan deney. çok çok çok önemli bir deney. dediğin gibi adam ve karısı yaylım ateşine tutuldular bu deney yüzünden. ve gayri etik bir deneydi. ama yıl 1920'ydi canımın içi. elbette bu onları haklı çıkartmaz ama deney sonuçları daha sonra bir çok yararlı amaç için kullanıldı. hömm şimdi senden çok yakın zamanda "Stanford prison experiment" bekliyorum canımın içi...

    YanıtlaSil
  3. @reçelim aynen öyle, insan geriliyor okurken...

    @denizcimm biliyor musun aklımda bir başka deneysel konu var, arkasından onu yazmayı düşünüyordum:)

    zaten bu deneylerin tümü çok eski zamanlarda, o imkanlarla yapılıyordu. gerçi hala yapıldığı ama saklandığı konuşuluyor...

    YanıtlaSil
  4. canımın içi gizlisi saklısı yok. artık millet deneye denek olmak için sıra bekliyor. dehşet paralar dönüyor:) sadece psikolojik ve sosyolojik deneylerde değil tüm hepsinde. yeni ilaçlar, kozmetik maddeleri için yapılıyor sürü sepet. uzayla ilgili çalışmalar için yapılıyor. ama işte deneklik profesyonel meslek haline geldi tek fark o:)

    YanıtlaSil
  5. Gelişim ve Öğrenme psikolojisinın en sevdiğim yanları böyle deneyleri, ilginç araştırmalarıdır...çocuğun durumunu bende merak etmiş bir ara araştırmaya kalkmıştım ama sanırım hiçbir bilgi yok..olumsuz düşünmemek lazım belkide pekiştireçten zaman ve mekan olarak uzaklaştığı için o korkarak ağlama davranışı da çocukta sönmüş olabilir.Tabi ki bu yazdıklarımdan deneyi onayladığımı düşünmeyin...dediğiniz gibi bilim için çok önemli bilgiler sunsa da bir insan hayatını karartmışta olabilirler kimbilir bu korkudan dolayı Albert cinayet işlemiş, bir hapishanede hayata gözlerini yummuş olabilir..Güzel yazın için teşekkürler bir katkıda benden olsun meraklısına video :)

    http://www.izlesene.com/video/kucuk-albert-sartlandirma-deneyi/2458609

    YanıtlaSil
  6. Hypatia

    aynen ben de merak ettim çok Albert'ın sonraki hayatını. Deniz'in de dediği gibi deneyler günümüzde de bir çok şeyi ortaya çıkaran en büyük araçlar ve çok önemliler. bu deney de çok öenmli fakat tamamen senin gibi düşünüyor, bu deney ve benzeri kural dışı deneyleri onaylamıyorum. doğruysa şayet, günümüzde artık bu tarz deneylerin yapılmadığı söyleniyor.

    bağlantın için çok teşekkürler, eminim bu konularla ilgili olan kişiler için ilgi çekici olacaktır.

    YanıtlaSil